NARIT ร่วมภารกิจ ARRAKIHS พัฒนาแบบจำลองสำหรับกล้องโทรทรรศน์อวกาศของ ESA เพื่อไขความลับของสสารมืด

NARIT ร่วมภารกิจ ARRAKIHS พัฒนาแบบจำลองสำหรับกล้องโทรทรรศน์อวกาศของ ESA เพื่อไขความลับของสสารมืด

เมื่อ : 15 มิ.ย. 2569

สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สดร. (NARIT) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมภารกิจกล้องโทรทรรศน์อวกาศ ARRAKIHS (Analysis of Resolved Remnants of Accreted galaxies as a Key Instrument for Halo Surveys) ซึ่งผ่านการรับรองจากองค์การอวกาศยุโรป (European Space Agency: ESA) ให้เป็นภารกิจวิทยาศาสตร์ขนาด Fast-class ลำดับที่ 2 (F2) มีแผนปล่อยขึ้นสู่อวกาศในช่วงปลายปี พ.ศ. 2573 เพื่อศึกษาประวัติการก่อกำเนิดและวิวัฒนาการของกาแล็กซี และทดสอบแบบจำลองของสสารมืด

ภารกิจ ARRAKIHS เป็นกล้องโทรทรรศน์อวกาศที่มีภารกิจศึกษาการก่อกำเนิดและวิวัฒนาการของกาแล็กซี มีเป้าหมายเพื่อสำรวจกาแล็กซีที่มีลักษณะคล้ายทางช้างเผือกอย่างน้อย 80 แห่ง ในระยะเวลา 3-5 ปี เพื่อสังเกตการณ์โครงสร้างกาแล็กซีที่มีความสว่างพื้นผิวต่ำ (Low-Surface-Brightness Structures) เช่น โครงสร้างของดาวฤกษ์ที่ลากยาวออกคล้ายลำธาร (Stellar Streams) และ “หาง” ของกาแล็กซีที่ประกอบด้วยดาวฤกษ์ที่ถูกทิ้งเอาไว้โดยแรงโน้มถ่วง (Tidal Tails) ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นร่องรอยที่หลงเหลือจากการรวมตัวและปฏิสัมพันธ์ระหว่างกาแล็กซีในอดีต โดยข้อมูลที่ได้จากการสังเกตการณ์โครงสร้างเหล่านี้จะช่วยให้นักดาราศาสตร์ทำความเข้าใจวิวัฒนาการของกาแล็กซี และนำไปใช้ศึกษาธรรมชาติของสสารมืดได้ดียิ่งขึ้น

ดร. กฤตภาส ชาญชัยวรวิทย์ นักวิจัยด้านจักรวาลวิทยาและฟิสิกส์ดาราศาสตร์พลังงานสูง NARIT ผู้ประสานงานหลักของโครงการฯ กล่าวว่า ปกติแล้วในขั้นตอนหนึ่งของการพัฒนาโครงการอวกาศใหม่นั้น ต้องถึงศึกษาความเป็นไปได้ พร้อมทั้งสร้างแบบจำลองผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้น เรียกว่า Mock Image Simulation สำหรับกล้องโทรทรรศน์อวกาศดังกล่าว ตนเป็นผู้เริ่มพัฒนาซอฟต์แวร์จำลองข้อมูลหลักของภารกิจมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 จนถึงปัจจุบันเป็นผู้ประสานงานหลักระหว่าง NARIT กับคณะทำงาน ARRAKIHS โดยสร้างแบบจำลองผ่านระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงของ NARIT ชื่อว่า CHALAWAN ซึ่งเป็นหนึ่งใน 4 ระบบหลักของโลกที่สนับสนุนงานจำลองข้อมูลสำหรับภารกิจนี้ ร่วมกับ Altamira Supercomputer ประเทศสเปน ระบบ HiPerGator ของ University of Florida สหรัฐอเมริกา และระบบคอมพิวเตอร์สมรรถนะสูงของ EPFL ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

นอกจากนี้ ยังมีนักวิจัย NARIT ที่มีส่วนร่วมในโครงการนี้อีกหลายราย ได้แก่ ดร. อุเทน แสวงวิทย์ รักษาการผู้จัดการศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ รับผิดชอบการดูแลระบบ CHALAWAN เพื่อสนับสนุนการประมวลผลข้อมูลของเครือข่ายความร่วมมือ นายวิศรุต เจริญศุภผล ผู้ช่วยวิจัยด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของซอฟต์แวร์ และรับหน้าที่หลักในการดำเนินการจำลองผลการสังเกตการณ์ด้วย CHALAWAN และนายนเรนทร์ฤทธิ์ ธนานุศักดิ์ นักศึกษาปริญญาเอกและผู้ช่วยวิจัย ซึ่งนำข้อมูลจำลองจากภารกิจไปต่อยอดสู่การศึกษาด้านวิวัฒนาการของกาแล็กซี

ภารกิจ ARRAKIHS ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการด้วยมติโดยเอกฉันท์จากประเทศสมาชิก ESA ทั้ง 23 ประเทศ ในการประชุม Science Programme Committee ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 10-11 มิถุนายน 2569 ณ สถาบันดาราศาสตร์ฟิสิกส์แห่งหมู่เกาะคานารี (Instituto Astrofísico de Canarias) เมืองเตเนริเฟ ประเทศสเปน โดยภารกิจนี้ดำเนินงานภายใต้ความร่วมมือของ ARRAKIHS Mission Consortium (AMC) ซึ่งประกอบด้วยนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรมากกว่า 250 คน จากประเทศสมาชิก ESA และเครือข่ายความร่วมมือจากหลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย

ความร่วมมือนี้ถือเป็นก้าวสำคัญของทั้งวงการวิทยาศาสตร์อวกาศยุโรปและประเทศไทย โดยนับเป็นครั้งแรกที่สถาบันวิจัยของไทยได้เข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของทีมวิทยาศาสตร์และทีมเทคนิคของภารกิจอวกาศที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการจาก ESA ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนงานวิจัยและการสร้างองค์ความรู้ใหม่ในภารกิจสำรวจจักรวาลระดับโลก

ข้อมูลและเรียบเรียง: ดร. กฤตภาส ชาญชัยวรวิทย์ - นักวิจัยด้านจักรวาลวิทยาและฟิสิกส์ดาราศาสตร์พลังงานสูง และ ดร. มติพล ตั้งมติธรรม - นักวิชาการ NARIT