วันที่ 22 กันยายน 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ(วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม จัดงานแถลงข่าวและเสวนาวิชาการ “การใช้ AI ในการวิจัยอย่างมีจริยธรรม” โดยมี ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัย เป็นประธาน พร้อมด้วย รองศาสตราจารย์ ดร.ประมา ศาสตระรุจิ ที่ปรึกษาด้านระบบวิจัย วช. ศาตราจารย์ นายแพทย์ยง ภู่วรวรรณ ศาสตราจารย์ ดร.ธีรยุทธ วิไลวัลย์ และรองศาสตราจารย์ ดร.ชัชวาล วงศ์ชูสุข คณะผู้บริหาร และผู้ทรงคุณวุฒิ วช. เข้าร่วม ณ ศูนย์สารสนเทศกลางด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม วช.

ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กล่าวว่า ปัจจุบันเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI สามารถช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานด้านวิชาการและงานวิจัย ตั้งแต่การสืบค้นข้อมูล การวิเคราะห์ผล ไปจนถึงการจัดทำรายงานทางวิชาการ อย่างไรก็ตาม การนำ AI เข้ามาใช้ยังมาพร้อมกับความท้าทายด้านจริยธรรมและความเสี่ยงต่อการประพฤติมิชอบทางการวิจัย อาทิ การลอกเลียนผลงานหรือการใช้ภาพที่สร้างขึ้นโดย AI วช. จึงให้ความสำคัญกับการกำหนดแนวทางการกำกับดูแลการใช้ AI อย่างมีจริยธรรมสำหรับนักวิจัย เพื่อให้เป็นแนวปฏิบัติกลางสำหรับนักวิจัย หน่วยงานวิจัย และสถาบันการศึกษา ใช้ประกอบการพิจารณาความเสี่ยงและส่งเสริมการดำเนินงานวิจัยที่มีความโปร่งใสและรับผิดชอบ โดยมุ่งหวังให้แนวทางดังกล่าวสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริง ควบคู่กับการยกระดับมาตรฐานและความน่าเชื่อถือของงานวิจัยไทยให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล

รองศาสตราจารย์ ดร.ประมา ศาสตระรุจิ ที่ปรึกษาด้านระบบวิจัย กล่าวว่า วช. อยู่ระหว่างการพัฒนา “ระบบตรวจประเมินการใช้ AI ในการทำวิจัย” โดยพัฒนาต่อยอดจากแนวทางการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม ซึ่งจัดทำขึ้นจากข้อเสนอแนะและองค์ความรู้ของผู้ทรงคุณวุฒิ เพื่อเป็นเครื่องมือในลักษณะ Self-Assessment ที่ช่วยให้นักวิจัยสามารถประเมินการใช้ AI ในงานวิจัยของตนเอง ตลอดจนใช้ผลการประเมินเป็นแนวทางในการพัฒนาและปรับปรุงการดำเนินงานให้มีความเหมาะสมและสอดคล้องกับหลักจริยธรรมมากยิ่งขึ้น โดยจะประกอบด้วยองค์ประกอบการประเมิน 6 ด้าน ได้แก่ 1) ความถูกต้องและความน่าเชื่อถือ 2) ความโปร่งใสและการเปิดเผย 3) ความปลอดภัยของข้อมูลและความเป็นส่วนตัว 4) ทรัพย์สินทางปัญญาและการรักษาความลับ 5) ความเป็นธรรม ความเสมอภาค และการจัดการอคติ และ 6) ความรับผิดชอบ การกำกับดูแล และการตรวจสอบย้อนหลัง โดยมีแนวคิดสำคัญในการส่งเสริมการใช้ AI ในงานวิจัยอย่าง “โปร่งใส ปลอดภัย เป็นธรรม และรับผิดชอบ” เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและรักษามาตรฐานด้านจริยธรรมและความน่าเชื่อถือของงานวิจัยในยุคที่ AI เข้ามามีบทบาทมากขึ้น

ต่อมา เป็นการเสวนาวิชาการในหัวข้อ “การใช้ AI ในการวิจัยอย่างมีจริยธรรม” โดยได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์ นายแพทย์ยง ภู่วรวรรณ ศาสตราจารย์ ดร.ธีรยุทธ วิไลวัลย์ รองศาสตราจารย์ ดร.ชัชวาล วงศ์ชูสุข และดำเนินรายการโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ประมา ศาสตระรุจิ ที่ปรึกษาด้านระบบวิจัย ร่วมแลกเปลี่ยนแนวคิด ประสบการณ์ กรณีศึกษา และข้อควรระวังในการใช้ Generative AI ในงานวิจัยอย่างรับผิดชอบ เพื่อให้นักวิจัยสามารถนำแนวทางไปประยุกต์ใช้ได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ วช. ได้เตรียมพัฒนาระบบตรวจประเมินการใช้ AI ในการทำวิจัย เพื่อให้นักวิจัยใช้ประเมินงานวิจัยของตนเอง และตรวจสอบความเสี่ยงหรือแนวโน้มการประพฤติผิดจริยธรรมการวิจัยที่อาจเกิดจากการใช้ AI ซึ่งจะช่วยส่งเสริมการใช้ AI ในงานวิจัยอย่างโปร่งใสและมีจริยธรรม

ทั้งนี้ มุ่งหวังให้การใช้เทคโนโลยีในงานวิจัยควบคู่ไปกับการยึดมั่นในหลักจริยธรรมและความรับผิดชอบ โดยส่งเสริมให้นักวิจัยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีแนวทางในการใช้ AI อย่างเหมาะสม โปร่งใส และตรวจสอบได้ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นต่อคุณภาพและความน่าเชื่อถือของงานวิจัยไทย พร้อมยกระดับมาตรฐานการวิจัยของประเทศให้ก้าวทันการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี